Wykopaliska archeologiczne przy ulicy Mostowej 4 w Bydgoszczy realizowano od maja do sierpnia 2006 roku. Prace archeologiczne związane były z rozpoczęciem od długa oczekiwanej rewitalizacji tej części miasta, mającej na celu odtworzenie historycznej zabudowy wschodniej pierzei ulicy Mostowej. Zawiedzie się jednak ten, kto chciałby poczuć w murach nowo realizowanych kamieniczek przedwojenny klimat miasta. Elewacje powstających kamienic są tylko stylizowane na ich poprzedniczki. Nie zachowano również historycznej szerokości ulicy Mostowej, znacznie ją poszerzając i dodatkowo zniekształcając, poprzez skośne od ulicy Grodzkiej ahistoryczne usytuowanie linii zabudowy.
Nazwa ulicy Mostowa pochodzi od znajdującego się na jej północnym krańcu mostu. Most łączył miasto właściwe z Przedmieściem Gdańskim. Powstał przed 1448 rokiem. Ulica Mostowa jako platea pontalis pojawia się w źródłach pisanych w 1617 roku, gdy są wzmiankowane stojące przy niej kamienice lub jak w 1623 roku in platea pontali als w Mostowej ulicy. Prócz kamienic, w XVII wieku odnotowano również usytuowane wzdłuż Mostowej domy drewniane. W latach 1774-1920 nazywano ją Brücken Gasse lub Brückenstrasse.
Przy zachodniej pierzei Mostowej znalazły w późniejszym czasie swoje siedziby różnego rodzaju firmy i organizacje. Pod dawnym numerem 9 w latach 1784-1791 działała loża masońska. W 1. połowie XX wieku, na działce pod tymże numerem znajdowała się restauracja „Bristol” i kinoteatr oraz sklep odzieżowy Stanisława Grzegorzewskiego. We wschodniej pierzei wśród właścicieli kamienic można wspomnieć architekta bydgoskiego Józefa Święcickiego. Jego dom zlokalizowany nad Brdą, w bezpośrednim sąsiedztwie spichrzy, obecnie nie istnieje.
Pracami archeologicznymi o różnym zakresie objęto sześć historycznych działek budowlanych, scalonych wskutek XVIII-XIX –wiecznych przekształceń własnościowych w trzy parcele budowlane. Dostępne do badań archiwalia informują o stojącej na nich zabudowie mieszkalnej i gospodarczej dopiero od połowy XVIII wieku.
Przed przystąpieniem do badań obszar przedmiotowej działki został wygrodzony po obrysie grodzią uszczelniającą tzw. „ścianką Larsena”. Choć wiązało się to z bardzo dużymi kosztami inwestor zapewnił ją dla potrzeb wykopalisk. Był to jedyny sposób na przeprowadzenie prac archeologicznych do calca, bowiem ze względu na przebieg wód podziemnych zwarte lustro wody gruntowej występuje około dwa metry poniżej poziomu współczesnego. Z kolei z wcześniejszych prac badawczych prowadzonych na obszarze Starego Miasta Bydgoszczy wiadomo, iż miąższość nawarstwień od nowożytności po średniowiecze waha się w przedziale 3-5 metrów. Nie zastosowanie grodzi przy ciągłym napływie wody, uniemożliwiłoby rozpoznanie najbardziej interesujących warstw średniowiecznych.
Obszar stanowiska podzielono na siedem głównych wykopów archeologicznych, w ramach których w zależności od potrzeb stosowano podział na mniejsze jednostki badawcze. Można założyć, że w strefie objętej badaniami archeologicznymi, przynajmniej od XVII wieku znajdowały się murowane kamienice. W ich miejsce, po wyburzeniu lub wykorzystaniu wcześniejszych murów i fundamentów powstawały w 2. połowie XVIII i XIX wieku kolejne budynki mieszkalne, ze znajdującymi się na zapleczach parcel obiektami gospodarczymi (spichlerze) i mieszkalnymi oficynami. Murowana zabudowa przesuwała się  w kierunku wschodnim, osiągając ostatecznie po wytyczeniu w połowie XIX wieku ulicy Jatki, jej zachodnią krawędź. Ukształtowane w świadomości bydgoszczan wyobrażenie o zabudowie wschodniej pierzei Mostowej odnosi się właśnie do tych XIX-wiecznych budynków. Zostały one wyburzone na przełomie 1939 i 1940 roku. Do końca lat 60. XX wieku obszar wschodniej pierzei pozostawał nie zabudowany. Pobudowano tylko fontannę i urządzono zielony skwer. W ziemi pozostały fundamenty i piwnice wyburzonych w czasie wojny kamienic. Od ich odsłonięcia i zadokumentowania rozpoczęły się wykopaliska archeologiczne. Fundamenty i mury piwnic stojących tu niegdyś kamienic i zabudowań gospodarczych zachowały się w dobrym stanie. Piwnicom brakowało jedynie sklepień zawalonych w trakcie rozbiórki. Piwnice o metryce XVII-XVIII –wiecznej miały sklepienia kolebkowe, a te z 2. połowy XIX wieku stropy płaskie. Wbrew oczekiwaniom sukcesywnie odgruzowywane piwnice nie dostarczyły wielu przykładów kultury materialnej odnoszącej się do życia codziennego mieszkańców międzywojennej Bydgoszczy. Piwnice zostały przed rozbiórką stropów i zasypaniem dokładnie wyczyszczone. Daleko nam obecnie do tak radykalnego przestrzegania przepisów sanitarnych. Najciekawsze jednak znaleziska czekały w tych miejscach historycznych działek, których nigdy nie objęła podpiwniczona murowana zabudowa. Zachowały się na nich interesujące nas tu szczególnie nawarstwienia średniowieczne. Przebadane XIV-XV –wieczne warstwy, składające się z kolejnych poziomów drewna (pozostałości drewnianej zabudowy), mierzwy (odchodów zwierzęcych, słomy, siana, ścinek drewna) i próchnicy dały podstawę do określenia czasu powstania pierwszych budynków i tym samym momentu wytyczenia działek budowlanych w tej części miasta.
Nim „dokopano” się do średniowiecznych nawarstwień, do przebadania pozostały wspomniane piwnice i nowożytne nawarstwienia niezabudowanych podwórzy. Z mieszkańcami z największej z badanych kamienic, powstałej na trzech historycznych parcelach, zapoznajemy się poprzez zachowaną zawartość przydomowej latryny. Użytkowano ją na przełomie XVIII i XIX wieku. Latrynę o prostokątnym kształcie wykonano z kamienia łączonego wapienno-piaskową zaprawą. Z wnętrza latryny, pomimo widocznych zabiegów jej opróżniania, wydobyto stołowe i kuchenne naczynia ceramiczne i szklane, butelki zasobowe, fajki oraz muszle jadalnych małży. Posadzki w badanych XVII-XIX -wiecznych piwnicach z reguły wykonywano z cegły, ułożonej bez zaprawy na płasko lub sztorc, rzadziej z nieobrobionych kamieni tzw. kocich łbów lub też bez stwierdzonych śladów jakiegokolwiek utwardzania nawierzchni piwnicznych podłóg. Pod posadzkami piwnic lub nie podpiwniczonymi obszarami badanych działek zarejestrowano kolejne przykłady, prócz wspomnianej latryny, elementów infrastruktury komunalnej. Były nimi kamionkowe sieci kanalizacyjne i ołowiane wodociągi z pierwszego dziesięciolecia XX wieku. Zapewne przed powstaniem tych ostatnich w 1900 roku, mieszkańców w wodę zaopatrywały odkryte dwie artezyjskie studnie o ceglanych cembrowinach z około połowy XIX wieku. Po przebadaniu tych niemal „współczesnych” nawarstwień zaczęło swe tajemnice odsłaniać średniowiecze. W każdym miejscu badanego placu z odmienną intensywnością. Najlepiej zachowane średniowieczne warstwy wystąpiły w wykopie II który składał się z trzech historycznych parcel. Zezwoliło to zaobserwować zachodzące w średniowieczu relacje na granicach sąsiadujących ze sobą działek. Na pozostałych historycznych parcelach warstwy średniowieczne występowały w minimalnym zakresie, bezpośrednio pod posadzkami piwnic. Były jednak ważne, gdyż pod piwnicznymi podłogami zachowały się relikty pierwszych wzniesionych na tych parcelach drewnianych budynków, które udało się skorelować z konstrukcjami odsłoniętymi na pozostałych badanych działkach. Uzyskane informacje dają dobry punkt odniesienia do rekonstrukcji średniowiecznej zabudowy badanych archeologicznie działek i ich wzajemnych układów granicznych z parcelami sąsiednimi.
Nawarstwienia średniowieczne poprzedziły w znikomym stopniu zachowane warstwy XVI-XVIII –wieczne. Uległy one prawie całkowitemu zniszczeniu w trakcie budowy budynków młodszych, lub też nie odłożyły się w zadowalającym stopniu z uwagi na przypuszczalne znaczne już zabudowanie w tym czasie działek obiektami murowanymi. Przestrzegano i egzekwowano też zapewne w tych stuleciach rygorystycznie przepisy sanitarne. Błota i gnoje zalegające na ulicach i przydomowych podwórzach w myśl obowiązujących w mieście przepisów starano się przynajmniej wywozić poza miasto. Z XVI-XVII wiekiem łączyć można odkryte pozostałości budynków, w tym szachulcowych, w postaci grubych warstw pożarowych, złożonych z surowej i przepalonej gliny oraz zwęglonego drewna. Stwierdzono, że odkryty budynek wykonany w konstrukcji szkieletowej posadowiono na fundamencie wykonanym z łączonych glinianą zaprawą kamieni. Z okresem nowożytnym łączyć można również odsłonięty w postaci piwnic, budynek murowany. Stojąca częściowo na jego piwnicach do 1940 roku kamienica (na skrzyżowaniu z Grodzką) wybudowana została w latach 70. XIX wieku przez cukiernika Augusta Grossa. Powstała na scalonych przez niego w jedną całość dwóch historycznych parcelach. Nowo powstały budynek zrealizowano z częściowym wykorzystaniem wcześniejszych piwnic. Ściany XVII-wiecznych piwnic wykonano z cegieł ręcznych tzw. palcówek, posadowionych na fundamentach z głazów narzutowych. Z archiwaliów dowiadujemy się, iż murowana kamienica istniała na tej działce (druga od Grodzkiej) przed 1744 rokiem. Podczas rozbiórki piwnicy znaleziono cegły z odciskami psich łap.
W XIV-XV –wiecznych nawarstwieniach uchwycono na poszczególnych historycznych działkach do siedmiu zalegających jeden po drugim poziomów drewnianych konstrukcji. Podobnie, jak w trakcie badań archeologicznych innych bydgoskich działek, nie przebadano części parcel graniczących bezpośrednio z pierwotną ulicą. Wynikało to z faktu ich późniejszego podpiwniczenia, a w przypadku badań przy ulicy Mostowej 4 dodatkowo z realizowanej koncepcji zabudowy, w związku z którą nastąpiło poszerzenie wymiarów historycznej ulicy i pozostawienie części frontowej parcel poza obszarem badań archeologicznych. Łącznie odkryto około 15. drewnianych budynków datowanych od lat 80. i 90. XIV po przełom XV/XVI wieku. Zachowały się w różnorodnym stopniu. Od pojedynczych elementów konstrukcyjnych po dobrze zachowane podwaliny, podłogi i ściany. W jednym przypadku zachował się próg z wydrążonym w podwalinie otworem służącym do osadzania biegunowych drzwi wejściowych. Mogły to być zarówno budynki gospodarcze, jak i mieszkalne. Zazwyczaj zajmowały całą szerokość parceli. Z uwagi na późniejsze podpiwniczenia nie znamy ich całkowitych długości. Wzniesiono je w konstrukcji sumikowo-łątkowej, ramowo-szkieletowej i przypuszczalnie palisadowej. Można założyć, że przynajmniej część budynków, których podłogę wyłożono przylegającymi do siebie sosnowymi półokrąglakami, była mieszkalnych. Nie stwierdzono jednak obecności żadnych śladów palenisk czy pieców. Odkryto za to prawdopodobnie, pośrednio związany z drewnianymi konstrukcjami, średniowieczny piec chlebowy.
W obrębie drewnianych budynków i związanych z nimi podwórzy znaleziono liczne przedmioty codziennego użytku. Jako materiał masowy należy wymienić występujące w dużych ilościach fragmenty ceramicznych naczyń. Wśród nich znalazły się egzemplarze sygnowane znakami garncarskimi. Wystąpiły także w dużej liczbie wyroby skórzane. Znaleziono zarówno całe egzemplarze średniowiecznych butów, jak i ich fragmenty oraz liczący setki sztuk ścinek skór warsztat szewski. Wśród skór były również fragmenty pasków z metalowymi klamrami, pochewki na noże i talizman miłosny lub cechowy. Na tym ostatnim wytłoczono napisy i przedstawienia heraldyczne wiązane z XIV wiekiem. Analogiczne amulety znane są ze Śląska, Wrocławia i Nysy oraz Chojnic. Zdaniem badaczy zabytki te są dziełem mistrza Hensliniusa de Nissa czy Hensila von Nysse, odnotowanego w średniowiecznych źródłach pisanych dotyczących Wrocławia. W 1345 roku sprzedaje on dom we Wrocławiu i ślad się po nim urywa. W kontekście tej daty interesująco przedstawiają się, jeśli przypisać je mistrzowi Hensiliusowi, zabytki z Chojnic i Bydgoszczy, ośrodków lokowanych w 1346 roku. Z innych przedmiotów wykonanych z materii organicznych odkryto fragmenty tkanin, sznurków i wyroby drewniane. Wśród tych ostatnich wspomnieć można drewniane okładziny żelaznych noży, pionek do gry, podeszwę buta i beczkę. Liczną grupą zabytków są wyroby metalowe. Z przedmiotów żelaznych najliczniejsze są gwoździe i okucia budowlane oraz noże, kłódki, bełty kusz, ostrogi. Jest też oścień do łowienia ryb. Przedmioty metalowe to również te wykonane z ołowiu, miedzi, brązu i srebra. Wśród nich były ozdobne elementy odzieży, okucia i klamry, pierścionki-obrączki i monety. Zabytki numizmatyczne informują o znajdujących się na bydgoskim rynku pieniężnym w 2. połowie XIV-XV wieku gatunkach pieniądza. Były wśród nich wybijane przez mistrzów krzyżackich, jak Winrych von Kniprode (1351-1382), Konrad von Jungingen (1393-1407), Michał Küchmeister (1414-1422), szelągi, kwartniki i półskojec. Nie brakowało w średniowiecznej Bydgoszczy także pieniądza polskiego. Znaleziono denary i półgrosze wybite za panowania Władysława Jagiełły (1386-1434) i Władysława Warneńczyka (1434-1444).
 Głównym zadaniem wykopalisk było odpowiedzieć na pytanie, kiedy w tej części średniowiecznego miasta pojawiły się pierwsze budynki i nastąpiło wytyczenie mieszczańskich działek budowlanych. W momencie lokacji miasta w 1346 roku, był to teren nie zamieszkały i ustawicznie podlegający okresowym wylewom Brdy. Nie było to może w pełni tego słowa znaczeniu starorzecze, lecz zabagnione, podmokłe rozlewisko rzeki.   Rozrastające się miasto zaadoptowało go na stałe do swoich potrzeb dopiero w ostatniej ćwierci XIV wieku. Daty, które uzyskano dzięki badaniom dendrochronologicznym wskazują, iż do wytyczenia działek i budowy pierwszych drewnianych budynków, również tych, których podwaliny umieszczono bezpośrednio w rzecznych namułach, doszło na przełomie lat 80. i 90. XIV wieku. Do tego czasu obszar badań pozostawał na trwałe niezabudowany, co nie oznacza, iż w jakiś okresowy sposób gospodarczo go nie wykorzystywano. Świadczyć o tym mogą uzyskane daty ścięcia drewna z nieokreślonych konstrukcji drewnianych, datowanych na lata 60. XIV wieku. Z najstarszym poziomem osadniczym wiąże się studnia z końca XIV stulecia. Kwadratową cembrowinę wykonano z ułożonych na sztorc dębowych dranic, wzmocnionych w narożnikach kołkami. Jest to dopiero drugi przykład średniowiecznego czerpalnego ujęcia wody odkrytego na obszarze miasta lokacyjnego. Pierwszą, podobnie datowaną studnię zarejestrowano przy ulicy Pod Blankami 41.
Prócz niewątpliwych walorów naukowych, wykopaliska stały się na moment „żywą” lekcją historii. Zorganizowany dzień oglądania wykopalisk przyciągnął tłumy bydgoszczan, liczone na 3-5 tysięcy osób. Zwiedzanie wykopalisk odbyło się pod hasłem –„Pożegnanie ze średniowieczną Bydgoszczą”. Zwiedzający mieli jedyną tego typu okazję zapoznać się z prowadzonymi w terenie pracami archeologicznymi, aktywnie uczestnicząc w odsłanianiu średniowiecznej drewnianej zabudowy. Odwiedzinom towarzyszyła „polowa” wystawa odkrytych zabytków kultury materialnej i szczegółowe wyjaśnienia na temat prowadzonych prac.